Jak wynika z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), na zaburzenia psychiczne cierpi od 25% do 33% populacji na świecie. Do najczęściej diagnozowanych zaburzeń psychicznych należą depresja oraz zaburzenia lękowe. Problemy natury emocjonalnej stanowią aktualnie jedno z najpoważniejszych źródeł niedyspozycji życiowej ludzi na świecie. W klasyfikacji WHO to druga najczęstsza przyczyna niesprawności, zaraz po chorobach układu krążenia. Do 2030 roku zaburzenia psychiczne mają znaleźć się na niechlubnym pierwszym miejscu (Trawkowska, Frąckowiak-Sochańska, 2017).

Kiedy w mediach pod koniec 2019 roku informowano o niebezpiecznym wirusie z chińskiej prowincji, mało kto podejrzewał, że trzy miesiące później dojdzie do globalnej transmisji wirusa. Sytuacja spowodowana pandemią wirusa SARS-CoV-2 wprawiła w osłupienie ludzi na całym świecie. Wcześniejsze epidemie (np. grypa „hiszpanka”, epidemia SARS, wirus Ebola) pojawiły się albo dawno temu, albo dotyczyły wybranego terenu. Wyjściowe powątpiewanie szybko ustąpiło miejsca lękowi przed zagrożeniem życia i uzasadnionej obawie przed niesprecyzowaną chorobą.

Każda epidemia to rodzaj stresora, który wywołuje zagrożenie o charakterze ekstremalnym. Z perspektywy jednostki, może to prowadzić do zachwiania równowagi psychicznej i doświadczenia nadmiernego stresu, który powoduje niezdolność do adekwatnego funkcjonowania. Osoby zmagające się na co dzień z problemami natury psychicznej mogą być szczególnie podatne na nasilenie odczuwanych trudności i symptomów, a zwłaszcza lęku. Natomiast osoby starsze są prawdopodobnie bardziej narażone na doświadczanie poczucia samotności, mniejszej samodzielności i trudności w utrzymaniu bezpieczeństwa egzystencjalnego. Wiele młodych osób często przeżywa tego rodzaju wydarzenia po raz pierwszy w swoim życiu, w związku z czym doświadcza stanu pogubienia i pomieszania. W szczególnej sytuacji pozostają dzieci i młodzież, których życie szkolne zostało przeniesione do trybu online. Specjaliści z zakresu zdrowia psychicznego od lat biją na alarm: dostępność pomocy psychiatrycznej i psychologicznej dla dzieci i młodzieży jest utrudniona, a oddziały szpitalne pękają w szwach. Statystyki policyjne wskazują, że w ostatnim, 2020 roku, wzrosła liczba samobójstw wśród dzieci i młodzieży.

Zalecenia WHO i restrykcje wydawane przez poszczególne rządy wprowadzały ograniczenia mające na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się wirusa SARS-CoV-2. Ograniczenia te w dłuższej perspektywie mogą rzutować na zdrowie psychiczne. Mowa tu o zakazie opuszczania domu bez wyraźnej potrzeby, zamknięciu szkół, a czasowo nawet terenów zielonych, czy też o wskazaniach częstego mycia bądź dezynfekcji rąk, noszenia maseczek i utrzymywania dystansu społecznego. Nie zadziwia zatem, że wiele osób zaczyna myśleć o wytycznych jako o czymś, co powoduje dyskomfort, który nakłada się na istniejące pierwotnie problemy, np. w kontekście zawodowym i rodzinnym. Na pogorszenie sprawności psychicznej oddziałuje wyraźnie utrata zatrudnienia, izolacja społeczna, popadanie w uzależnienia (np. od alkoholu) i inne negatywne skutki lockdownu (Murawiec, Tryjanowski, 2020).

Badania polskie prowadzone przez Talarowską i zespół (2020), przeprowadzone podczas pierwszej fali pandemii w marcu i kwietniu 2020 roku eksplorują wpływ pandemii na ogólny stan psychiczny Polaków. Wskazują, że 26% osób (grupa około 450 pełnoletnich osób) charakteryzuje się gorszą kondycją psychiczną. Odczuwają oni większe napięcie, niepokój, mają problemy ze snem, czują się bardziej zmęczeni. Oprócz tego doświadczają problemów w zakresie codziennego funkcjonowania i braku satysfakcji z wykonywanych czynności. Wiele osób wskazało, że najtrudniejsze nie było samo zamknięcie, ale stan niepewności i niejasności. Autorzy zauważyli m. in., że osoby przejawiające gorsze samopoczucie stosują mało przystosowawcze i mało efektywne strategie radzenia sobie ze stresem (np. zaprzeczają istnieniu problemów, nadużywają substancji psychoaktywnych, wycofują się z działań i obwiniają siebie za wydarzenia, które ich dotykają).

Podsumowując, pandemia COVID-19 oddziałuje na wiele branż i dziedzin gospodarki oraz zdrowia publicznego. Wpływa także na zdrowie psychiczne. Wnioskuje się, że jedne z najbardziej długotrwałych skutków pandemii będą związane właśnie z funkcjonowaniem psychicznym człowieka; nie da się jednak określić jasno i precyzyjnie, na czym będą one polegały. W tej chwili prowadzone są badania naukowe na ten temat.

Jeśli odczuwasz skutki pandemii lub potrzebujesz wsparcia, skontaktuj się z naszymi specjalistami.

Piśmiennictwo:

Trawkowska, D., Frąckowiak-Sochańska, M. (2017). System wsparcia osób z zaburzeniami psychicznymi, w obszarze zdrowia na podstawie „Diagnozy systemu wsparcia osób z zaburzeniami psychicznymi na terenie województwa wielkopolskiego”, Poznań.

Murawiec, S., Tryjanowski, P. (2020). Psychiatra patrzy na ptaki w czasie pandemii COVID-19: obserwacje, introspekcje, interpretacje. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 20 (2), s. 94-97. DOI: 10.15557/PiPK.2020.0012

Talarowska M., Chodkiewicz J., Nawrocka N., Miniszewska J. (2020) Zdrowie psychiczne a epidemia SARS-COV-2 – badania polskie. Dostęp pod linkiem na dzień 26.06.2021.